Ôl-rifynnau

Rhifyn 45

Gaeaf 2012-13

Mae’r rhifyn yma’n sôn am y cyfleoedd gwych sydd ar gael i fentro allan i gefn gwlad, o safbwynt gwirfoddolwr sy’n gweithio ar lwybrau troed; ysgrifennwr arweinlyfrau sy’n bwrw golwg dros y rhwydwaith llwybrau; a chyn-wleidydd a weithiodd yn galed i agor Llwybr yr Arfordir ar gyfer Cymru gyfan. Gobeithio y bydd ymdrechion o’r fath yn dod â buddiannau cerddwyr a natur at ei gilydd. Dylai mynediad fod yn gyfrwng i gyfoethogi bioamrywiaeth yn hytrach nag yn ffordd o roi pwysau arni: gall dulliau rheoli priodol fod o fudd i’r cerddwr a’r tir a gaiff ei droedio fel ei gilydd.

Rhifyn 44

Hydref 2012

Daw’r cyhoeddiad hwn allan efo 4 tudalen lliw ychwanegol, sydd yn cynnig cymysgedd cyfoethocach o straeon bywyd gwyllt. Mae gan nifer thema arfordirol - gwymon, twyni tywod a rhywogaethau ynys. Mae hefyd yn cynnwys enillydd a’r un ddaeth yn ail yn ein cystadleuaeth ysgrifennu.

Rhifyn 43

Haf 2012

Mochyn daear yw symbol yr Ymddiriedolaethau Natur, felly mae’r mochyn daear ar y clawr yn ffordd o gyflwyno nifer o erthyglau a luniwyd gan, neu sy’n sôn am, Ymddiriedolaethau Natur Cymru. Yn y rhain sonnir am hynt yr Ymddiriedolaethau Natur a pha mor bwysig ydyn nhw o ran hyrwyddo bywyd gwyllt Cymru a phontio pobl a natur yn lleol. Rhoi lle amlwg i waith yr Ymddiriedolaethau Natur yn ystod blwyddyn eu canmlwyddiant yw ein ffordd ni o ddymuno’r gorau iddyn nhw a’u hachos yn y dyfodol.

Rhifyn 42

Gwanwyn 2012

Rhifyn Bannau Brycheiniog – y diweddaraf am gadwraeth ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Mae’r gwanwyn yn gyfnod prysur iawn eleni, gydag ymgynghoriad ‘Cymru Fyw’ ar waith. Cyflwyno’i safbwynt fel ‘lleygwr’ y mae Huw Jenkins ynglŷn â’r syniadau newydd a radical yma o reoli ein hadnoddau naturiol. Byddai’n wych pe bai darllenwyr Natur Cymru yn cymryd rhan yn yr ymgynghoriad er mwyn sicrhau eu bod yn cael dweud eu dweud a lleisio’u barn ynglŷn â’r hyn a fydd yn digwydd nesaf. Darllen erthygl lawn Huw. Ar 5 Mai 2012 bydd Llwybr Arfordir Cymru yn cael ei agor. Wedyn, Cymru fydd yr unig wlad yn y byd â llwybr di-dor o amgylch yr arfordir. Ac os ewch chi ar hyd Llwybr Clawdd Offa hefyd, mi gewch chi lwybr di-dor o 1000 milltir a mwy.

Rhifyn 41

Gaeaf 2011

Mae’r rhifyn morol hwn yn sôn am fôr-wlithod, adar môr, morloi a brwyniaid. Hefyd ceir golwg bersonol ar y modd y caiff Gwarchodfa Natur Genedlaethol Cwm Idwal ei rheoli a chipolwg ar fyd rhyfedd pydredd y sêr.

Rhifyn 40

Hydref 2011

Rhywbeth ar gyfer yr hirdymor yw gwarchod natur. Dros amser mae agwedd pobl tuag at grwbanod môr cefn-lledr wedi newid, ac mae monitro adar y to dros gyfnod maith wedi dangos dirywiad yn eu poblogaeth. Wrth edrych tua’r dyfodol, mae angen cymryd camau yn awr i gynnal poblogaethau ymlusgiaid a chennau.

Rhifyn 39

Haf 2011

Mae deng mlynedd wedi mynd heibio ers lansio Natur Cymru. Yn y rhifyn arbennig yma i ddathlu pen-blwydd y cylchgrawn byddwn yn cnoi cil dros ambell lwyddiant a methiant ac yn edrych tua’r dyfodol ar y sialensiau sy’n dal i wynebu bywyd gwyllt Cymru.

Rhifyn 38

Gwanwyn 2011

Yn y rhifyn yma, byddwn yn teithio i Sir Benfro - sir sy’n llawn gwrthgyferbyniadau. Dyma ardal gyfoethog yn llawn pobl wedi ymddeol, a’r unig sir yng Nghymru sydd â dau o Aelodau Seneddol Ceidwadol. Ond mae hefyd yn frith o eco-arloeswyr. Mae hi wedi arwain y ffordd yng Nghymru o ran polisïau’n ymwneud â ffyrdd cynaliadwy o fyw mewn cartrefi bach eu heffaith, ac ynddi hi y ceir y nifer fwyaf o fusnesau bwydydd organig, marchnadoedd bwydydd lleol, siopau bwydydd cyflawn, stofiau pelenni pren, ffeiriau gwyrdd ac ymarferwyr cyflenwol. Mi allech chi fynd yno i ryfeddu at yr arfordir a’r bryniau hardd; ond, i’r bobl sy’n byw yno, mae yna fwy o lawer yn perthyn i’r lle. Mae prosiectau ffermio cynaliadwy o fudd i fusnesau lleol a bywyd gwyllt fel ei gilydd, a gwelir bod atgyweirio adeilad yn ofalus wedi diogelu un o safleoedd clwydo math prin o ystlum.

Rhifyn 37

Gaeaf 2010

Mae’r rhifyn yma’n symud rhwng dau fyd - mae amffibiaid yn byw ar dir ac mewn dŵr, mae traethau graean yn cynnig gwasanaeth gwych rhwng y tir a’r môr, ac oddeutu dwy ganrif yn ôl arweiniodd gwaith William Maddocks o adeiladu’r Cob ym Mhorthmadog at newid aber Glaslyn a bywyd gwyllt yr ardal yn sylweddol. A fydd Fframwaith yr Amgylchedd Naturiol gan Lywodraeth y Cynulliad yn ein tywys o fyd gwastraffus a llawn dinistr i fyd lle ceir mwy o fioamrywiaeth, datblygu cynaliadwy a strategaeth ymarferol ar gyfer ymdopi â newid hinsawdd? Allwn ni ond gobeithio. Hefyd, mae’r rhifyn yma’n cynnwys ein Tudalen Lythyrau gyntaf erioed - cofiwch wneud yn fawr o’ch cyfle i ddweud eich dweud ynglŷn â phynciau bywyd gwyllt Cymru.

Rhifyn 36

Hydref 2010

Mae’r rhifyn yma’n cynnwys rhagor o’r darnau a dderbyniwyd yn ein cystadleuaeth ysgrifennu 'Natur yn Ysbrydoli' – maen nhw’n rhy dda i beidio’u cyhoeddi. Yn y Gwanwyn fe gynhalion ni arolwg i’n darllenwyr ac roedd yr ymateb yn galonogol. Fe ofynnodd llawer ohonoch chi am dudalen lythyrau, ond mae angen llythyrau ar gyfer hynny! Oes gennych chi rywbeth i’w ddweud? Ysgrifennwch atom neu anfonwch e-bost gyda’ch syniadau. Fe ddylai dwy o’r erthyglau yn y rhifyn yma, am foch daear a ffensio yn yr ucheldir, gynnig digon o le i drafodaeth.

Rhifyn 35

Haf 2010

A all brwdfrydedd pobl tuag at natur fod yn faromedr ar gyfer iechyd yr amgylchedd? Un arwydd o frwdfrydedd pobl tuag at natur yw’r ymateb anhygoel a gafwyd i’n cystadleuaeth ysgrifennu Natur yn Ysbrydoli, ac mae’n bleser cyhoeddi’r erthygl a ddaeth i’r brig yn y rhifyn yma. Ond mae 2010 yn Flwyddyn Ryngwladaol Bioamrywiaeth a does dim arwydd bod dirywiad ein cynefinoedd a’n rhywogaethau’n mynd i ddod i ben yn fuan.

Rhifyn 34

Gwanwyn 2010

Mae’r adeg yma o’r flwyddyn yn gyfnod tyngedfennol i adar. Dyma’r adeg pan maen nhw’n canu’n blygeiniol, yn hawlio’u tiriogaeth ac yn casglu deunyddiau nythu – ac mae’r rhifyn yma’n cynnwys gwybodaeth ddiddorol iawn amdanyn nhw. Ond, wrth gwrs, fyddai’r gwanwyn yng Nghymru ddim yn gyflawn heb grybwyll ein cennin Pedr gwyllt.

Rhifyn 33

Gaeaf 2009

Wrth i arweinwyr y byd gyfarfod yn Copenhagen i drafod dyfodol newid hinsawdd, tybed sut hwyl mae Cymru wedi’i chael o ran taclo problemau amgylcheddol? O darddiad ffermio organig a dyddiau cynnar y Soil Association i griw o ‘bobl gyffredin’ yn teithio i Frwsel i drafod eu pryderon ynglŷn â newid hinsawdd, gall Cymru ddal ei phen yn uchel pan ddaw hi’n fater o daclo problemau’n ddiymdroi.

Rhifyn 32

Hydref 2009

Mae’r sboncyn y llawr Awstralaidd yn ymwelydd digon diniwed â’n gwlad, ond mae jac y neidiwr yn drafferthus, tra mae geifr lled-wyllt yn bleser ac yn boen yr un pryd. Mae modd cynaeafu gwymon mewn ffordd gynaliadwy, ond mae ‘cynaeafu’ glo yn arwain at sŵn, llwch a llygredd am flynyddoedd lawer. Dyma rai gwrthgyferbyniadau sy’n perthyn i gadwraeth – a does dim atebion hawdd i’w cael.

Rhifyn 31

Haf 2009

Yn gynharach eleni, cynhaliodd Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol arddangosfa o waith Charles Tunnicliffe, a siaradodd Philip Snow am yr arlunydd byd natur gwych. Daeth Tunnicliffe yn boblogaidd iawn oherwydd y lluniau a wnaeth ar gyfer 250 a mwy o lyfrau, ond efallai na chafodd y ganmoliaeth artistig a haeddai. Ys dywed Philip, caiff adar marw, sy’n eithaf hawdd eu darlunio, eu hystyried yn gelfyddyd; ond nid yw’r dasg anodd o gyfleu bywyd yn cael yr un bri.

Rhifyn 30

Gwanwyn 2009

Ers amser maith, mae ynysoedd Cymru a’u nythfeydd o adar môr wedi denu ymchwilwyr o’r radd flaenaf. Yn wir, mae eu swyn wedi sicrhau bod ymchwilwyr yn ymroddi i gynnal astudiaethau hirdymor yno sydd, ymhen amser, yn esgor ar dystiolaeth bwysig yn ymwneud ag achosion ac effeithiau newidiadau amgylcheddol. Mae pob un ohonom yn elwa ar hyn. Mae’n dangos bod Cymru yn lle gwych i gynnal gwaith ymchwil o’r fath, ac mae’n arwydd hefyd fod cywain gwybodaeth a dysgu am ein byd natur cyfoethog yn bwysig dros ben inni.

Rhifyn 29

Gaeaf 2008

Saith mlynedd yn ôl cafodd cynllun newydd ar gyfer coetiroedd ei lansio. Coetiroedd i Gymru oedd ei deitl, a’i fwriad oedd cynnig strategaeth ar gyfer coed a choetiroedd am yr hanner can mlynedd nesaf. Ar ôl saith mlynedd yn unig, roedd y weledigaeth wedi pylu i’r fath raddau nes gorfod ailwampio’r cynllun a chynnal ymarfer ymgynghori arall, a ddaeth i ben fis Hydref. Roedd angen diweddaru’r polisi er mwyn iddo gyd-fynd â newidiadau mewn polisïau eraill, er enghraifft dogfen Cymru’n Un a Strategaeth Amgylcheddol y Cynulliad, ynghyd â phwysigrwydd cynyddol newid hinsawdd.

Rhifyn 28

Hydref 2008

I ba raddau yr ydych chi’n rhoi gwerth ar fyd natur? Fel unigolion, mae’n debyg y gallwn ddweud ein bod yn gwneud hyn; ond beth am ddiwydiannau, cynghorau a chenhedloedd? Mae busnesau’n awyddus iawn i ni gredu nad oes gan fyd natur unrhyw werth economaidd ond pan fydd yn rhywbeth y gall pobl ei ddefnyddio. Ond beth os nad yw hyn yn wir bellach? Mae rhifyn yr Hydref yn tynnu sylw at sut y mae angen i ni ailasesu ein ffordd o feddwl.

Rhifyn 27

Haf 2008

Yn aml, yr hyn sy’n hanfodol i’r gwaith o warchod bioamrywiaeth yw nodi’r nodweddion arbennig a cheisio eu cadw yn y lle y dylent fod. Y ffordd orau o warchod bywyd gwyllt yw ei roi mewn lle sy’n mynd i gynnig cyfleoedd lu iddo ffynnu.

Rhifyn 26

Gwanwyn 2008

Rhifyn 25

Gaeaf 2007

Mae’r rhifyn hwn yn llawn o hanesion am yr hyn mae pobl yn ei wneud dros natur – gorgorsydd, rhostir arfordirol, gwlyptiroedd, mynyddoedd a ffermydd. Hefyd golwg agosach ar lygoden bengron y dŵr ac ystlumod Bechstein.

Rhifyn 24

Hydref 2007

Peth braf o dro i dro yw gallu rhoi sylw i bynciau llai amlwg a llai trawiadol. Mae malwen a chen arbennig, cregyn gleision perlog a thormaen siobynnog i gyd yn cael eu trafod yn y rhifyn hwn.

Rhifyn 23

Haf 2007

Y ddadl orau o blaid cadwraeth yw bod gwneud gweithgareddau o’r fath yn hwyl. Mae gweirglodd ganol yr haf cyn iddi gael ei thorri yn bleser i’r holl synhwyrau. Ond trueni mawr yw’r ffaith mai’r rheini ohonom sy’n mwynhau mentro allan a gweld natur ar ei gorau yw’r rhai sydd fwyaf tebygol o sylweddoli y gall teithio llawer effeithio ar yr amgylchedd. Mae’r rhifyn hwn yn trafod y pleserau a’r cyfrifoldebau hyn.

Rhifyn 22

Gwanwyn 2007

Rhifyn 21

Gaeaf 2006

Ynni adnewyddadwy sy’n deillio o gnydau biomas, yr hyn y gallwn ni ei wneud efo gwastraff llechi, a newyddion i’ch rhyfeddu am y siwin. Cewch ddarllen am hyn a mwy...

Rhifyn 20

Hydref 2006

Rhyw ddwy neu dair cenhedlaeth yn ôl, roedd cymunedau amaethyddol Pen Llŷn yn ennill eu bywoliaeth ar y tir. Y dyddiau yma, cynlluniau mawr sy’n mynd â hi – er enghraifft adeiladu morglawdd ar draws Aber Afon Hafren. Does ryfedd, felly, fod cynlluniau mor fawr yn apelio at y rheini sy’n gwirioni ar bŵer. Mae hi’n llawer anos dod o hyd i atebion cynaliadwy, lleol.

Rhifyn 19

Haf 2006

Mae’r rhifyn hwn yn dilyn lansiad Strategaeth Amgylcheddol Cymru 2006 – gweledigaeth genedlaethol ar gyfer yr amgylchedd. Yn anffodus, er gwaetha’r holl fwriadau da, mae bioamrywiaeth yn dal i ddirywio. Hefyd rydym yn trafod rhai o’r bygythiadau.

Rhifyn 18

Gwanwyn 2006

Thema forol sydd i’r rhifyn hwn, ac mae gennym erthyglau’n sôn am fapio gwely’r môr, Bae Ceredigion, y Mesur Morol a’n harfordiroedd. Hefyd, sonnir am fodaod y mêl, rheoli ceirw a gwarchod mynwentydd.

Rhifyn 17

Gaeaf 2005

Boed ni’n dysgu am sut mae’r ffwlbart arni, yn olrhain llwyddiant madfallod y tywod sydd wedi eu hailgyflwyno, neu’n clywed am y titwod barfog cyntaf i fridio yng Nghymru, mae yma ymrwymiad mawr i’w gael y tu ôl i bob stori.

Rhifyn 16

Hydref 2005

Oeddech chi’n gwybod bod modd i chi adnabod ceiliogod rhedyn yn ôl eu cân? Ydych chi erioed wedi meddwl sut ddaeth y genhinen yn symbol cenedlaethol Cymru? Neu efallai mai bodaod tinwyn sy’n mynd â’ch bryd, a hwythau wedi dechrau cael eu cefn atynt eto yng Nghymru ar ôl wynebu difodiant.

Rhifyn 15

Haf 2005

Mae’r newyddion trist fod un o bob pump o’n planhigion dan fygythiad wedi bod yn dew yn y cyfryngau eleni (2005). O’r herwydd, mae’r rhifyn hwn yn trafod datblygu cynaliadwy a’r Strategaeth Amgylcheddol sydd ar ddod. Ond rydym yn dal i gofio bod byd natur yn rhywbeth i’w fwynhau hefyd, boed hynny trwy wylio cacwn efo rhifau ar eu cefnau, trwy glywed am rinweddau lloer-redyn, neu drwy ddod o hyd i octopws dan graig.

Rhifyn 14

Gwanwyn 2005

Mae’r rhifyn hwn yn trafod sut allwn ni daclo newid yn yr hinsawdd trwy gyfrwng ynni’r gwynt, corsleoedd a storio carbon. Ai’r hinsawdd gynhesach sydd wedi dod â chrwbanod môr cefn-lledr i lannau Cymru?

Rhifyn 13

Gaeaf 2004

Pan gyhoeddodd John a Sally Seymour ‘The Fat of the Land’ yn 1961, fe wnaethon nhw arwain miloedd o bobl ar drywydd hunangynhaliaeth. Gan iddo fyw a marw yn Sir Benfro, fe fyddai John wedi bod yn ymwybodol iawn o’r problemau a geid yno – esgeuluso camlesi a dyddodi nitrogen ac ati. Ond hefyd, fe fyddai wedi ymfalchïo yn y llamidyddion oddi ar arfordir Cymru a’r ymdrechion a wneir i achub brithegion y gors.

Rhifyn 12

Hydref 2004

Does dim byd yn ein cysylltu’n gryfach â natur, nac yn ein hatgoffa’n well o’n bioleg, na bwyd. Yn y rhifyn hwn, fe gewch ddigonedd i gnoi cil drosto er mwyn dangos y berthynas hapus rhwng bwyd a natur.

Rhifyn 11

Haf 2004

Yn y byd rhithwir, mae’n fêl i gyd ar fyd natur. Mae mwy o bobl nag erioed wrthi yn ysgrifennu cynlluniau gweithredu ac yn llunio polisïau, nid yn unig i achub bioamrywiaeth, ond i ychwanegu ato. Yr her yw cau’r bwlch rhwng y dyheadau sy’n cael eu hadlewyrchu yn y cynlluniau a’r polisïau a’r hyn sy’n cael ei weld yn digwydd mewn gwirionedd allan yn yr awyr agored.

Rhifyn 10

Gwanwyn 2004

Pa mor ‘naturiol’ yw natur? Ychydig iawn o lefydd yng Nghymru sydd heb gael eu niweidio yn sgil gweithgareddau pobl. Er gwell neu er gwaeth, mae hi o fewn ein gallu i ddylanwadu ar y bywyd gwyll sydd o’n cwmpas, fel y dengys nifer o erthyglau’r rhifyn hwn.

Rhifyn 09

Gaeaf 2003

Beth yw amgylchedd Cymru, a ble mae o? Dyma yw’r cwestiynau mae Morgan Parry yn eu gofyn yn y rhifyn hwn. Mae Cymru wedi ymrwymo i ddatblygu cynaliadwy, ond a ydym yn gorddefnyddio adnoddau naturiol dramor?

Rhifyn 08

Hydref 2003

Mae Cymru wedi ei hamgylchynu efo dŵr ar dair ochr, ac mae ganddi arfordir sy’n 1600 cilomedr o hyd. O amgylch y glannau yma mae yna lawer o bethau i’w gweld, er enghraifft cambigau’n nythu yng Ngwastadeddau Gwent a saerwenyn yn tyllu yng nghlogwyni meddal y glannau.

Rhifyn 07

Haf 2003

Bwyd yw thema’r rhifyn hwn: tyfu a phrynu’n lleol. A yw ein plant yn deall beth yw’r cysylltiad rhwng pobl a thir? Hefyd, mae’r dyfrgwn wedi dychwelyd!

Rhifyn 06

Gwanwyn 2003

Mae Cymru yn unigryw gan fod ganddi arolwg fesul cae o’i chefn gwlad. Mae’r wybodaeth hon yn ein cynorthwyo i benderfynu pa gynefinoedd sydd angen eu hadfer a’u gwarchod – er enghraifft rhostiroedd a gwlyptiroedd.

Rhifyn 05

Gaeaf 2002

Gallwn wneud llawer i helpu’r bywyd gwyllt sydd o’n cwmpas. Mae helpu rhywogaethau fel adar y to neu rugieir duon trwy osod blychau nythu neu reoli cynefinoedd yn un ffordd: mae ailgyflwyno rhywogaethau yn llawer mwy dadleuol.

Rhifyn 04

Haf 2002

A yw’r amgylchedd naturiol yn llai pwysig yn ein bywydau heddiw nag yr oedd ers talwm? Yn y rhifyn hwn, ceir digon o dystiolaeth sy’n dangos y cysylltiad agos sydd i’w gael rhwng ein bywydau a byd natur.

Rhifyn 03

Gwanwyn 2002

Ers talwm, roedd coedwigoedd yn gartref i gynefinoedd o bob math. Ond y dyddiau yma, efo dulliau rheoli tir yn cael eu pennu’n bennaf gan grantiau, dydy’r tir ddim yn cael datblygu fel y dymuna. Siawns na allwn ni lacio tipyn ar y rheolau a gadael i natur ymddwyn yn naturiol?

Rhifyn 02

Gaeaf 2001

Wrth i newid yn yr hinsawdd ddod yn fwy amlwg, fe fydd raid i bolisïau cadwraethol ystyried anghenion natur i addasu. A fydd eosiaid i’w cael? Beth fydd yn digwydd i glychau’r gog?

Rhifyn 01

Haf 2001

Pan awgrymwyd y tro cyntaf fod Cymru angen cylchgrawn hollgynhwysfawr newydd yn sôn am fywyd gwyllt a’r amgylchedd, fyddai neb wedi gallu rhagweld y byddai’n gweld golau dydd ynghanol trychineb clwy’r traed a’r genau. A fydd y rhai sydd mewn grym yn ailfeddwl ynghylch polisïau gwledig yng ngoleuni’r digwyddiadau hyn?