Rhif 51 – Haf 2014

Bannau Brycheiniog - cyfrol o gyfoeth naturiol

Mae cyfrolau rhanbarthol yn Llyfrgell y New Naturalist yn brin iawn, ac mae pob un yn garreg filltir ar gyfer ei gymdogaeth.  Mae’n ddeng mlynedd ers i gyfrol gael ei neilltuo i Barc Cenedlaethol, ac mae’n wyth mlynedd ers cyfrol yr awdur hwn ar Benrhyn Gŵyr.  Mae’r cyfrannwr rheolaidd JONATHAN MULLARD yn disgrifio gwireddu ei waith mawr newydd, a’r rheolau a oedd yn ei arwain wrth ei ysgrifennu.

Coed Gwent: adfer coedwig hynafol o ddifancoll

Mae adfer ardal fawr, a fu unwaith yn goedwig wych, o blanhigfa fasnachol i ganopi di-fwlch o goed llydanddail brodorol, gan sicrhau bod y crynodiad cyfoethog o blanhigion ac anifeiliaid sy’n gysylltiedig â choetir hynafol yn gallu ffynnu unwaith eto, yn dasg uchelgeisiol.  Yn ogystal, mae’n dasg sy’n debygol o gydio yn nychymyg y cyhoedd. Ac, fel y mae BARRY EMBLING yn esbonio, gallai helpu i ddangos gwerth ac effeithiolrwydd dull gwahanol sy’n amgylcheddol sensitif tuag at reoli coedwigoedd.

Dirgelwch yn y clogwyni

Mae cerdded ar yr arfordir yn cynnig y cyfle i ryfeddu at y cysylltiadau agos rhwng tir a môr a oedd unwaith yn nodweddu cymdeithas ddynol gynharach.  Un penbleth a oedd yn tynnu sylw IVOR a JANE REES oedd y rampiau a oedd wedi cael eu hadeiladu mewn lleoedd anghysbell; fel y maen nhw’n disgrifio yma, roedd y bobl a’u hadeiladodd yn ennill bywoliaeth o’r môr.

Arfordir gwyrdd – rhy wyrdd?

IWAN EDGAR yn rhoi gwybod am newidiadau i dirwedd ei gynefin yn Llŷn y mae polisi amaethyddol wedi annog ffermwyr i’w cyflawni.

Gobïod: canllawiau

Mae lluniau sy’n dangos nodweddion diagnostig o’r diwedd yn ei gwneud hi’n bosibl i adnabod yr amrediad llawn o obïod a geir yn nyfroedd Cymru.  Bydd y canllawiau hyn yn helpu unrhyw un sydd â diddordeb yn y pysgod bychain atyniadol hyn i enwi rhywogaeth, er bod llawer i’w ddarganfod eto am obïod Cymru, fel y mae PAUL KAY a LIN BALDOCK yn esbonio.

Dyfroedd o’r dyfnderoedd: pistyll thermol Ffynnon Taf

Ar ôl gorffennol brith, mae rhyfeddod naturiol Ffynnon Taf eto’n denu gwyddonwyr, haneswyr a’r cyhoedd.  Mae’n rhyfeddod daearyddol a hydrolegol, gyda hanes cymdeithasol cyfareddol, fel y mae GARETH FARR yn esbonio.

Dôl Shakespeare: gwella Theatr Glôb Byw yn Sir Faesyfed

Yng nghefn gwlad Canolbarth Cymru mae theatr hynod, mewn lleoliad hudol, wedi’i gwneud o goed helyg, ac yn llwyfannu dramâu Shakespeare.  Ac eto, roedd blodau gwyllt y dolydd y byddai’r dramodydd wedi bod yn gyfarwydd â nhw fwy na phedair canrif yn ôl ar goll.  Felly, cychwynnwyd prosiect cymunedol er mwyn ymgyfoethogi amgylchedd y theatr gyda dôl, fel y mae URSULA BOWEN yn esbonio

Llanwau’n troi a chynnwrf - mae angen gweddnewidiad

Yn gynharach eleni cynhaliwyd 5ed seminar Ynni’r Môr yn Sir Benfro, wedi’i dilyn gan gynhadledd Renewable UK Cymru yn Neuadd y Ddinas Caerdydd.  Roedd y cynadleddau yma dan eu sang ac roedden nhw’n achosi cynnwrf, wrth iddyn nhw drafod atebion technegol er mwyn cyflawni ynni adnewyddadwy.  A ellir gwneud hyn heb niweidio’r amgylchedd?  Mae VICKY MOLLER yn dadlau bod hyn yn her y mae’n rhaid i amgylcheddwyr ymgysylltu â hi.

Darganfyddiadau mewn gwyddoniaeth

Mewnwelediadau diddorol o Amgueddfa Genedlaethol Cymru
Darganfod rhywogaeth diatom newydd sbon, a hynny yng Nghymru
Ingrid Jüttner

Adolygiadau llyfrau

Feasting, Fowling and Feathers. A History of the Exploitation of Wild Birds gan Michael Shrubb
Bird Atlas 2007-2011 gan Balmer et al.
Brecon Beacons gan Jonathan Mullard
Dros y Don: Blwyddlyfr Enlli / Across the sound: Bardsey Yearbook gan the Bardsey Island Trust

Llinellau bywyd

Yn dilyn gwaith Cyfoeth Naturiol Cymru

GeoMôn yn lansio geofyrddau a llwybrau creigiau ar Ynys Môn
Stewart Campbell a Margaret Wood

Cofnodi natur

Ynysoedd Adar Môr Sir Benfro: adroddiad y Gynhadledd ar ragolygon y gorffennol, y presennol a’r dyfodol

Lizzie Wilberforce
Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru

Natur yn gyffredinol

Rheoli cynefinoedd – glaswelltir arfordirol

Ivy Denham
conservationandtrees

Materion morol

Cyfrifoldebau cynyddol ar y môr?
Ivor Rees

Newyddion o'r Ardd

Mae popeth yn digwydd yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru

Y gwirfoddolwr Colin Miles yn ymuno ag arolwg o adar a chacwn, dolydd, mamaliaid a gwyfynod  

Mamaliaid

Newyddion am famaliaid a rhai a welwyd yng Nghymru

Plotio llwybr y ffwlbart
Lizzie Croose
Vincent Wildlife Trust

Mapio’r minc: bygythiad goresgynnol
Lorna Bagget
Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru

Teyrnged i Rob Strachan

Huw Jones