Rhif 49 – Gaeaf 2013

Dafydd, côg enwocaf Cymru
Ar ôl haf caled,  bu hydref 2012 yn arw iawn i’n cogau Cymreig mwyaf arloesol. Ddeunaw mis yn ddiweddarach, Dafydd, a dagiwyd yn Nhregaron, Ceredigion yw unig gynrychiolydd y wlad. Bydd ef yn treulio’r gaeaf mewn coedwig yng Ngweriniaeth Ddemocrataidd Congo ac yn anfon gwybodaeth at dîm cogau’r British Trust for Ornithology bob hyn a hyn. Eglura GRAHAM APPLETON sut mae Dafydd yn mynd i’n helpu i warchod y rhywogaeth eiconaidd yma sy’n prysur ddiflannu.
Gwenoliaid Duon – byw yn yr awyr
Mae gwenoliaid duon yn adar hynod, unigryw, ac mae patrwm eu bywyd anghyffredin yn eu gwneud hi’n anodd eu hastudio. Mae pwysigrwydd eu hastudio, a llunio ‘rhestr gwenoliaid duon’ wedi dangos bod eu niferoedd wedi gostwng yn echrydus, fel yr eglura STEPHEN BLADWELL.
O blaid tir gwyllt – perthyn i dirlun Cymreig
Mae Ymddiriedolaeth John Muir yn prynu tir am y tro cyntaf yng Nghymru. Mae STUART BROOKS, y Prif Weithredwr yn esbonio’i gynlluniau a pham mai Carreg y Saeth Isaf yw ei hoff le gwyllt yng Nghymru.
Gwyddau Talcen-wyn yr Ynys Las – rhieni gwych
Yr adeg hon o’r flwyddyn, mae aber Dyfi’n croesawu ymwelydd arbennig iawn – gŵydd talcen-wen yr Ynys Las.  Un nodwedd hynod o’i hymddygiad yw’r cyfnod y mae rhieni a’r rhai bach yn aros gyda’i gilydd. Ond mae’n argoeli’n ddrwg, fel yr eglura STEPHEN BLADWELL: mae eu niferoedd wedi gostwng yn ddifrifol, mae gwaharddiad cyfreithiol ar hela wedi’i golli, felly mae’n dda gweld yr ŵydd hardd hon yng Nghymru unrhyw adeg.
Meddwl a siarad yn y coed – Cynulliad Llais y Goedwig 2013
Mae coedlannau cymunedol Cymru ar gynnydd, ac maent yn dod â budd i bobl a bywyd gwyllt. Yn 2013, penderfynodd grwpiau cymunedol coetiroedd sydd wedi gweithredu o dan grŵp ymbarél am ymron i ddeng mlynedd, gynnal cyfarfod awyr agored. Roedd yn gyfle i grwpiau coetiroedd rannu’u straeon a datblygu gweledigaeth gyffredin, fel yr adrodda DAVID WILLIAMS.
Perllannau traddodiadol – map cynefin newydd i Gymru
Prin yw’r cynefinoedd sy’n apelio cymaint at bobl a bywyd gwyllt.  Nid yn unig y mae perllannau traddodiadol yn le gwych i weld cnocell y coed a chanfod chwilod prin, maent yn llecynnau myfyrio distaw, delfrydol ac yn ffynhonnell bwyd cartref da, o bosibl. Mae STEVE ORAM yn rhoi gwybod am brosiect sy’n amlygu perllannau Cymru, a’u cadw’n fyw.
Cornicyll aur; defnyddio technoleg fodern
Aderyn nodweddiadol o gynefinoedd ucheldir Cymru, mae’r cwtiad aur mewn trafferth. Nid yw’n hawdd canfod pa newidiadau yn yr amgylchedd sydd, efallai, yn gyfrifol am y gostyngiad hwn, a dysgu mwy am yr ymddygiad ac anghenion y rhywogaeth hynod symudol yma. Ond, efallai y bydd technoleg newydd, ynghyd â gwaith maes traddodiadol, yn cynnig rhai atebion, fel yr eglura MICK GREEN, HEATHER CRUMP, TONY CROSS a PAUL LEAFE
Y styrsiwn yng Nghymru
Dim ond yn achlysurol y bydd styrsiwn yn dod i’r golwg yng Nghymru, ond pan gaiff un o’r pysgod hyn ei ddal mae’n ddigwyddiad nodedig ac fel rheol yn bachu sylw’r papurau newyddion lleol a chenedlaethol. Yma mae DUNCAN BROWN, cydlynydd y prosiect Llên Natur sy’n annog pob i gofnodi agweddau ar fywyd gwyllt a’r amgylchedd naturiol a hefyd yn ymchwilio ac yn dehongli cofnodion, yn cymryd cipolwg ar styrsiynod Cymru drwy hanesion a straeon gan unigolion a phapurau newydd.
Yn fy iard gefn - Cystadleuaeth Ysgrifennu ‘Natur yn Ysbrydoli’

 

Cwm Eigiau, Craig yr Ysfa, Carnedd Llewelyn… ROB COLLISTER yn mynd ar gefn ei feic yn nyffryn Conwy.

Nodiadau maes

Martin Bailey yn dod ar draws gwiwer goch

Adar yn gyffredinol

gan Siân Whitehead

Materion Morol

Gall ecosystemau yn cael ei ail – gydbwyso tra pysgod fynd gyda sglodion?


Ivor Rees

Adolygiadau llyfrau

The Breeding Birds of North Wales gan Anne Brenchley, Geoff Gibbs, Rhion Pritchard & Ian M Spence

Birds – coping with an obsession gan Derek Moore

The Secret Lives of Puffins gan Dominic Couzens & Mark Sisson

52 Wildlife Weekends gan James Lowen

Darganfyddiadau mewn Gwyddoniaeth

Mewnwelediadau diddorol o Amgueddfa Genedlaethol Cymru

‘Shovelhead worms’ yng Nghymru

Kate Mortimer a Andrew Mackie

Mammaliaid

Newyddion am famaliaid a rhai a welwyd yng Nghymru

Dyfrgwn, ceirw a’r Rhwydwaith Monitro Mamaliaid

Frances Cattanach

Planhigion yn gyffredinol

Dydd Ffwng Cymru yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru

Bruce Langridge

Coedwigoedd a fforestydd

Newyddion gan Coed Cadw, ymddiriedolaeth coetir Cymru

Coed hynafol

Rory Francis